ABD Başkanı Donald Trump, Venezuela lideri Nicolas Maduro’nun “ele geçirilmesinin” ardından ülkede petrol üretiminin yeniden canlandırılması için ABD’li petrol şirketlerini Venezuela’ya göndereceğini açıkladı.
Venezuela hükümeti, ABD’nin düzenlediği askeri operasyonu ve Maduro’yu yakalamasını “Venezuela’nın stratejik kaynaklarını, özellikle de petrol ve minerallerini ele geçirme” girişimi olarak görüyor.
Venezuela, dünyada bilinen en büyük petrol rezervlerine sahip. Kalitesi düşük olan Venezuela petrolü çoğunlukla dizel, asfalt gibi yan ürünler için kullanılsa da dünyadaki enerji kaynakları açısından kritik önemde.
Venezuela’nın petrol rezervleri hangi düzeyde?
Uluslararası Enerji Ajansı’nın (IEA) 2023 verilerine göre, Venezuela 303 milyar varil ham petrol ile dünyada bilinen petrol rezervlerinin yüzde 17’sine sahip. Venezuela bu rezerv ile Petrol İhraç Eden Ülkeler Örgütü’nün (OPEC) lider ülkelerinden Suudi Arabistan’ın da önünde yer alıyor.
Ancak Venezuela’daki kötü yönetim, yolsuzluk, yetersiz altyapı ve uygulanan uluslararası yaptırımlar nedeniyle petrol üretimi, kapasitenin çok altında kalıyor.
Rezervlerin büyük çoğunluğunu, ülkenin orta kesimlerinde yer alan Orinoco Kuşağı’ndaki petrol yatakları oluşturuyor. ABD Enerji Bakanlığı, bu bölgede petrol üretiminin pahalı ancak teknik açıdan daha kolay olduğunu söylüyor.
Venezuela’da ne kadar petrol üretiliyor?
Venezuela, OPEC’in kurucuları arasında yer alıyor. 1970’li yıllarda günde 3,5 milyon varil ham petrol üreten Venezuela, o dönemde dünyadaki petrol üretiminin yüzde 7’sini karşılıyordu. Ancak ülkede petrol üretimi yıllar içinde düştü. 2010’lu yıllarda petrol üretimi günde 2 milyon varilin altına geriledi, geçen yıl ise ortalama günlük üretim 1,1 milyon varil olarak kaydedildi.
Venezuela’da Maracaibo Gölü’ndeki petrol üretim tesisleriFotoğraf: Jose Isaac Bula Urrutia/Eyepix/ZUMAPRESS/picture alliance
Uzmanlar, Venezuela’ya askeri müdahale sonrasında petrol üretiminin artırılmasının zaman alacağı görüşünde. Enerji ve finans odaklı risk danışmanlığı şirketi Global Risk Management analisti Arne Lohmann Rasmussen, “Gelişmeler nihayetinde gerçekten bir rejim değişikliğine neden olursa bu, zamanla piyasada petrolün de artmasına yol açabilir. Ancak üretimin yeniden toparlanması zaman alacaktır” diyor.
Avustralya merkezli analiz ve danışmanlık şirketi MST Marquee’den Saul Kavonic de “Trump rejim değişikliğinde başarılı olur, yaptırımlar kaldırılır ve yabancı yatırımcılar ülkeye geri dönerse Venezuela’nın ihracatı da artabilir” değerlendirmesini yapıyor.
Venezuela’da petrolü kim üretiyor?
Venezuela, 1970’li yıllarda petrol sektörünü devletleştirerek Venezuela Devlet Petrol Şirketi’ni (Petroleos de Venezuela S.A. – PDVSA) kurdu. 1990’lı yıllarda petrol sektörünün yabancı yatırımcılara açılması için bazı adımlar atıldı.
Ancak 1999 yılında Hugo Chavez’in devlet başkanlığına seçilmesi sonrasında, bütün petrol projelerinde PDVSA’nın hisselerin çoğunluğuna sahip olması zorunlu tutuldu. PDVSA, üretimi artırmak için ABD’li Chevron, Çin Ulusal Petrol Şirketi, İtalyan Eni, Fransız Total ve Rus Rosneft gibi petrol şirketleriyle ortaklıklar kurdu.
Trump’ın “petrolü bizden çaldılar” iddiasının dayanağı ne?
1920’lerde ülkede ilk petrol yataklarının keşfedilmesi sonrasında ABD şirketleri ülkedeki petrolü çıkaracak tesisler kurdu. ABD’de kurulan birçok rafineride de Venezuela’dan gelen ham petrol işleniyordu. 2005 yılına kadar Venezuela, ABD’ye ayda yaklaşık 60 milyon varil ham petrol ihraç ediyordu. Venezuela açısından ABD en önemli pazardı. Ancak 2007 yılında dönemin sosyalist Devlet Başkanı Hugo Chavez’in petrol endüstrisini kamulaştırması ve ABD şirketlerine el koyması durumu değiştirdi.
Chavez döneminde Chevron hariç tüm ABD’li şirketler Venezuela’dan çekildi.
ABD’nin en büyük petrol şirketi olan ExxonMobil’in varlıkları 2007 yılında Chavez tarafından kamulaştırılmıştı. ABD’li bir diğer şirket ConocoPhillips’in bu ülkedeki varlıkları da aynı şekilde kamulaştırıldı. Her iki şirket de uluslararası tahkimde milyarlarca dolarlık tazminat kazandı, ancak Venezuela bu bedelleri ödemedi. Trump’ın sık sık dile getirdiği “çalınan petrol” iddiasının dayanağı da bu.
Trump, “Venezuela’da petrol endüstrisini Amerikan yeteneği, azmi ve becerisiyle inşa ettik; sosyalist rejim ise bunu bizden çaldı” diyor.
Venezuela petrolünü hangi ülkeler satın alıyor?
ABD’nin son on yılda uyguladığı yaptırımlar nedeniyle Venezuela, petrolü Çin’e satmaya başladı ve Çin en önemli pazar haline geldi.
PDVSA’nın eski Başkan Yardımcısı Juan Szabo, Venezuela’nın günde yaklaşık 500 bin varil ham petrolü Çin ve diğer Asya ülkelerine daha düşük fiyata karaborsa olarak sattığını söylemişti.
Ancak 2022’de dönemin ABD Başkanı Joe Biden, Venezuela petrolünü ihraç edebilmesi için Chevron’a özel lisanslar verdi. Biden, Venezuela’ya yönelik yaptırımların hafifletilmesi anlamına gelen bu hamle ile, Rusya’nın Ukrayna’yı işgalinin ardından küresel petrol piyasasında oluşan baskıyı dengelemeyi hedefliyordu.
Bu yılın Ekim ayında da Donald Trump yönetimi, Chevron’a Venezuela’da petrol üretmesi için yeni bir lisans verdi.
Trump’ın petrol tankerlerine ambargo uygulaması, Venezuela üzerindeki baskıyı artırdıFotoğraf: DW
ABD Başkanı Trump’ın Aralık 2025’te ise Venezuela’ya yanaşan ve bu ülkeden kalkan tüm gemilere ambargo uygulayacağını açıklaması sonrasında, Venezuela’nın petrol ihracatı neredeyse durma noktasına geldi.
ABD’nin Venezuela petrolüne ihtiyacı var mı?
ABD hâlihazırda dünyanın açık ara en büyük petrol üreticisi. Bu nedenle ilk bakışta Trump’ın Venezuela petrolünü neden bu kadar önemsediği anlaşılmayabilir.
Ancak mesele üretilen petrolün türü. ABD’nin başlıca ürünü hafif ham petrol; oysa özellikle Meksika Körfezi kıyısındaki birçok rafineri, daha ağır ve yoğun ham petrolü işlemek üzere donatılmış durumda. ABD büyük bir petrol üreticisi olsa da, bu rafinerileri işler tutabilmek için hâlâ Kanada ve Meksika gibi ülkelerden ağır ham petrol ithal ediyor.
ABD’li sektör temsilcileri, ülkedeki rafinerileri yerli petrolü işleyecek şekilde yeniden donatmanın ise milyarlarca dolara mâl olacağına ve bunun on yıllar süreceğini belirtiyor.
Venezuela’da, ABD rafinerilerinin ihtiyaç duyduğu dünyanın en büyük ağır ham petrol rezervleri bulunuyor. Bu da Venezuela petrolüne yeniden erişimi, ABD’li şirketler açısından son derece cazip hâle getiriyor.
Trump’ın müdahalesi hangi ABD şirketlerine yarayacak?
Özel lisanslar ile Venezuela’da faaliyetlerini sürdüren ve halihazırda burada 3 bin kişiyi istihdam eden Chevron, Trump’ın bu ülkeye müdahalesinden en açık ve en hızlı kazanç sağlayacak şirket olarak görülüyor.
Trump, Chevron dışında diğer büyük ABD’li petrol şirketlerinin de ülkeye geri döneceğini açıkladı. Bu şirketler arasında daha önce buradaki varlıkları kamulaştırılan ExxonMobil ve ConocoPhillips de yer alabilir.
Maduro’nun devrilmesi Venezuela şirketi PDVSA’nın ABD’de sahip olduğu rafineri şirketi Citgo’nun akıbeti açısından da kritik. ABD’nin Citgo’ya ait varlıkların kontrolünü ele geçirmeye yönelik yargı süreci uzun süredir devam ediyor.
DW, Reuters, AFP/JD, SÖ, AS, MUK
